Oszczędzanie na emeryturę – IKE czy IKZE?

mężczyzna z laską idący po dużej tablicy zegara
Źródło obrazka: depositphotos

Symulacje wysokości przyszłej emerytury dostarczane przez ZUS nie pozostawiają złudzeń. Dla wielu osób najdłuższe w wakacje życia oznaczać mogą smutną wegetację. Dlatego warto pomyśleć o samodzielnym stworzeniu funduszu spełniania marzeń. Pomocne w realizacji tego celu są konta IKE i IKZE.

 

Opinia na temat przyszłych emerytur wypłacanych przez ZUS są skrajnie różne. Jedni uważają, że świadczenia wypłacane przez państwową instytucję zagwarantują im godny byt i zapewnią beztroską i pełną radości jesień życia. Inni przekonani są, że otrzymywane wsparcie będzie symboliczne (20%-30% ostatniego wynagrodzenia) lub w skrajnie pesymistycznym przypadku – emerytur z ZUS nie będzie wcale. Z tego powodu coraz większą popularnością cieszą się rozwiązania pozwalające zgromadzić nie tylko odpowiedni kapitał, ale także uniknąć dodatkowych podatków.

Spis treści:

    1. Tajemnicze skróty – IKE i IKZE
    2. IKE i IKZE w liczbach
    3. Kto oferuje IKE i IKZE?
    4. Różne formy inwestowania oszczędności
    5. IKE – bez podatku Belki
    6. IKE – wypłata oszczędności
    7. IKZE – niemal natychmiastowe korzyści
    8. IKZE – wypłata oszczędności
    9. IKE czy IKZE – oto jest pytanie

Tajemnicze skróty – IKE i IKZE

Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to rozwiązania, które obok Pracowniczych Programów Emerytalnych (PPE) zaliczane są do trzeciego, dobrowolnego filaru emerytalnego. Dla jasności pierwszy filar to emerytura z ZUS, a drugi to Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). Wracając jednak do głównego wątku, IKE i IKZE stworzone zostały z myślą o zgromadzeniu odpowiedniego kapitału na czasy, kiedy poświęcać będziemy się znacznie przyjemniejszym czynnościom niż praca. Główną zaletą odkładania środków na konta emerytalne jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz jasno zdefiniowane zasady dotyczące dziedziczenia zgromadzonych na rachunkach środków.

Podobnego efektu nie osiągniemy oszczędzając samodzielnie na lokatach bankowych, inwestując w obligacje skarbowe, fundusze czy samodzielnie nabywając akcje spółek giełdowych. Zawsze na końcu zysk okrojony zostanie o 19% podatek od zysków kapitałowych nazywany również podatkiem Belki. Konstrukcja IKE, po spełnieniu określonych warunków, pozwala cieszyć się zyskiem nieobciążonym dodatkową daniną. Wystarczy tylko doczekać określonego wieku (60 lat lub 55 lat) oraz zasilać konto emerytalne przez ustalony okres – minimum przez 5 dowolnych lat kalendarzowych.

Z kolei IKZE daje niemal natychmiastowe korzyści w postaci ulgi podatkowej w roku w którym została dokonana wpłata na konto. Wpłacana na rachunek kwota zmniejsza podstawę opodatkowania, co pozwala obniżyć podatek o 18% lub 32%, a w przypadku przedsiębiorców rozliczających się stawką liniową o 19%. Rozwiązanie to, w odróżnieniu od IKE, daje niemal natychmiastowe korzyści. Mechanizmy działania kont emerytalnych opiszemy dokładniej w dalszej części tekstu.

IKE i IKZE w liczbach

Wspominaliśmy na wstępie, że świadomość wyjątkowo skromnych świadczeń z ZUS (a nawet ich braku) skłania coraz większą ilość Polaków do samodzielnego odkładania środków na emeryturę. Tego stanu rzeczy nie zmieniła nawet słynna już sytuacja, kiedy w 2014 roku z OFE przejęte zostały aktywa o wartości około 150 mld zł. Wzmożone zainteresowanie kwestią emerytalną potwierdzają dane KNF dotyczące IKE/IKZE w pierwszej połowie 2017 roku.

Zgodnie z przedstawionymi informacjami na koniec czerwca 2017 roku IKE posiadało 932,5 tys. osób. Z kolei na koniec pierwszego półrocza roku 2016 było to „jedynie” 867,8 tys. osób, co daje wzrost o 7,5%. Wartość aktywów zgromadzonych w IKE w analizowanym okresie wynosiła 7,5 mld zł i była większa o 24,6% od stanu na koniec czerwca 2016 roku. Założonych zostało 55,3 tys. nowych IKE, czyli o 19,6 tys. kont więcej niż w I półroczu 2016 roku. Co ciekawe najwięcej IKE założono w funduszach inwestycyjnych, co oznacza, że klienci w zamian za większe zyski są w stanie zaakceptować wyższy poziom ryzyka.

Jeśli chodzi o IKZE to na koniec pierwszego półrocza 2017 roku konta posiadało 664,1 tys. osób, w porównaniu do 613,9 tys. osób na koniec czerwca 2016 roku. Daje to dodatnią dynamikę na poziomie 8,2%. Wartość zgromadzonych na kontach aktywów wyniosła 1,3 mld zł, co stanowi wzrost aż o 73,8% w porównaniu do pierwszego półrocza 2016 roku. Założono 29,7 tys. nowych IKZE, czyli o 3,1 tys. więcej niż w analogicznym okresie w roku ubiegłym. Podobnie jak w przypadku IKE najwięcej aktywów IKZE zgromadzono w funduszach inwestycyjnych. Dane te dają jednoznaczną konkluzję – zainteresowanie indywidualnymi kontami emerytalnymi dynamicznie wzrasta.

Kto oferuje IKE i IKZE?

Indywidualne Konta Emerytalne i Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego złożyć można podpisując odpowiednią umowę z:

  • funduszem inwestycyjnym
  • bankiem
  • biurem maklerskim
  • dobrowolnym funduszem emerytalnym

Posiadanie konta IKE nie wyklucza równoległego korzystania z IKZE, należy jednak pamiętać, że możemy posiadać tylko po jednym z wymienionych produktów. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby w wyniku zmiany strategii inwestycyjnej, np. z zachowawczej na bardziej agresywną, przetransferować środki do innej instytucji prowadzącej konta emerytalne. Warto nadmienić, że przygodę z IKE/IKZE rozpocząć można już w wieku 16 lat, pod warunkiem, że małoletni zatrudniony był tytułem umowy o pracę, a poczynione wpłaty nie przekraczają osiągniętych w danym roku dochodów.

Osoby pełnoletnie zwolnione są z tych ograniczeń i mogą dokonywać wpłat w maksymalnej, dopuszczalnej kwocie. Nazwa opisywanych produktów zdradza, że konta emerytalne nie mogą być prowadzone wspólnie. Jeżeli zatem chcemy oszczędzać na emeryturę wraz ze współmałżonkiem, to każdy musi założyć odrębny rachunek. Ta pozorna uciążliwość daje jednak możliwość większego zróżnicowania strategii oszczędnościowej, gdyż dwie osoby mogą założyć w sumie cztery rachunki oparte o aktywa różnej klasy ryzyka.

Różne formy inwestowania oszczędności

Kiedy zapadnie już decyzja dotycząca odkładania nadwyżek finansowych w ramach trzeciego filara, należy przyjrzeć się bliżej procedurom opisującym konkretny produkt. Każda z instytucji może sobie zastrzec, jaka powinna być częstotliwość oraz minimalna kwota wpłat. Najbardziej elastyczną opcją jest możliwość nieregularnych zasileń konta zależnie od bieżącej sytuacji finansowej oszczędzającego. Brak narzuconego reżimu może jednak spowodować, że oszczędzanie na emeryturę będzie regularnie spychane na dalszy plan.

Oprócz analizy zasad opisujących harmonogram i wysokość potencjalnych wpłat, należy także zastanowić się w jaki sposób pomnażane mają być nasze oszczędności. Osoby zdecydowane na założenie konta emerytalnego wybierać mogą pomiędzy ofertami obarczonymi różnym poziomem ryzyka. Do najpopularniejszych form inwestowania środków w ramach IKE/IKZE zaliczyć można:

  • klasyczne konta oszczędnościowe i lokaty terminowe oparte o oprocentowanie zmienne naliczane w skali roku. Decydując się na to rozwiązanie warto zwrócić uwagę na kapitalizację odsetek, czyli częstotliwość dopisywania ich do wpłaconego kapitału. Opcja ta skierowana jest do osób o dużej awersji do ryzyka, które godzą się na niższy, ale pewny zysk,
  • obligacje skarbowe. Rozwiązanie to oferuje wyłącznie bank PKO BP w postaci Konta IKE-Obligacje. Oszczędzający w ramach oferty może nabywać obligacje dwuletnie (DOS), trzyletnie (TOZ), czteroletnie (COI), dziesięcioletnie (EDO). Proporcje pomiędzy ilością zakupionych instrumentów zależą wyłącznie od woli klienta. Podobnie jak w przypadku lokat inwestowanie w obligacje skarbowe obarczone jest relatywnie niskim ryzykiem, gdyż emitentem papierów jest Skarb Państwa,
  • zakup jednostek funduszy inwestycyjnych prowadzonych przez TFI oferujących konta emerytalne. Rozwiązanie to, w zależności od składu portfela inwestycyjnego, obarczone jest już określonym ryzykiem straty. Wybierając wyłącznie fundusze akcji liczyć można na ponadprzeciętne zyski, ale należy mieć również świadomość, że można na dłuższy okres wpaść pod kreskę. Pocieszające jest to, że w długim horyzoncie czasowym inwestycja w akcje daje zazwyczaj zadowalające profity. W celu rozproszenia ryzyka można skonstruować portfel składający się z funduszy inwestujących w różne aktywa – od bonów skarbowych, poprzez obligacyjne, a na akcjach spółek krajowych i zagranicznych kończąc,
  • samodzielny zakup instrumentów finansowych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych poprzez rachunek maklerski. Rozwiązanie to daje dostęp do szerokiego wachlarza instrumentów o różnej klasie ryzyka i odmiennym potencjale zysków. W odróżnieniu od funduszy inwestycyjnych, które zarządzane są przez zespół specjalistów, skład portfela i strategia inwestycyjna zależy wyłącznie od właściciela rachunku. Z tego właśnie powodu rozwiązanie to jest tańsze (nie są pobierane prowizje tytułem zarządzania portfelem), jednak za inwestycje na GPW powinny brać się wyłącznie osoby posiadające odpowiednią wiedzę i doświadczenie zdobyte na rynkach kapitałowych,
  • polisa na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Rozwiązanie to jest „zgrzewką” polisy na życie z funduszem inwestycyjnym. Wybór tej opcji powinien zostać poprzedzony gruntowną analizą kosztów, gdyż złożenie dwóch instrumentów w jeden, może generować szereg dodatkowych obciążeń. Warto również zweryfikować, czy zakup polisy na życie w jednym towarzystwie, a funduszu inwestycyjnego w drugim, nie będzie bardziej korzystną opcją.

IKE – bez podatku Belki

Podstawowym wyróżnikiem zachęcającym do regularnego odkładania nadwyżek finansowych w ramach IKE jest możliwość ominięcia podatku od zysków kapitałowych, tzw. podatku Belki. Daniną tą każdorazowo objęte jest samodzielne pomnażanie oszczędności m.in. na lokatach bankowych, obligacjach korporacyjnych, obligacjach skarbowych czy jednostkach funduszy inwestycyjnych. Oznacza to niestety, że wypracowane profity okrojone zostaną 19% stawką. To niemal jedna piąta wypracowanych zysków – sporo. Przykładowo od zysku w kwocie 10 000 zł zainkasowane zostanie 1 900 zł podatku, więc do ręki otrzymujemy 8 100 zł. Zestawiając to z wysoką inflacją czy opłatami dodatkowymi np. tytułem zarządzania funduszem, realny zysk może okazać się jeszcze niższy, ale to już temat na odrębną dyskusję.

Oczywiście ochrona oszczędności przed niechcianym podatkiem wymaga spełnienia określonych warunków i akceptacji ustalonych limitów wpłaty na IKE. Początkowo ograniczenie ustalone zostało na poziomie 1,5 krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. Aby uatrakcyjnić oszczędzanie z wykorzystaniem IKE w 2009 roku podwyższono limit do trzykrotności przedstawionego wyżej wynagrodzenia. W bieżącym roku maksymalna kwota wpłaty to 13.329 zł. Zmiany dopuszczalnych limitów na przestrzeni lat prezentuje poniższy wykres:

IKE – wypłata oszczędności

W jaki sposób zatem podjąć zgromadzone na IKE oszczędności? Aby zachować korzyści podatkowe musicie mieć ukończone 60 lat lub 55 lat w przypadku, kiedy nabyliście wcześniejsze uprawnienia emerytalne. Kryterium wieku to jednak pierwszy krok. Zwolnienie z podatku zagwarantuje dodtkowe spełnienie jednego z poniższych warunków:

  • dokonywanie wpłat na konto IKE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych,
  • dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed złożeniem dyspozycji o wypłatę środków.

Narzucony rygor nie oznacza, że nie możemy całkowicie lub częściowo wycofać środków przed czasem. Konsekwencją będzie jednak uszczuplenie oszczędności tytułem 19% podatku Belki. Osoby, które szczęśliwie dotrwają do odpowiedniego wieku, mogą wypłacić zgromadzoną kwotę jednorazowo lub w ratach. Klienci obawiający się utraty wieloletnich oszczędności, tytułem statystycznie wyższej umieralności w podeszłym wieku, mogą spać spokojnie. Pieniądze zgromadzone na kontach IKE podlegają dziedziczeniu. Mało tego, osoba dziedzicząca zwolniona jest z podatku od spadków i darowizn, a wypłacając środki nie musi płacić podatku dochodowego.

IKZE – niemal natychmiastowe korzyści

Perspektywa ochrony oszczędności przed podatkiem Belki to bardzo kusząca perspektywa. Co zatem decyduje o atrakcyjności IKZE? W grę wchodzą tu także korzyści podatkowe z tą różnicą, że nagrodę otrzymujemy każdego roku, w którym zdecydowaliśmy się zasilić nasze konto emerytalne. Wpłaconą kwotę możemy odliczyć od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT), co w efekcie obniża wykazany w deklaracji podatkowej dochód. Tym sposobem możemy pomniejszyć podatek o 18% lub 32% (w zależności od progu w którym się aktualnie znajdujemy). Z rozwiązania skorzystać mogą również przedsiębiorcy rozliczający się stawką liniową – 19%.

Oczywiście i w tym przypadku przewidziane zostały roczne limity wpłat. Ogranicznik ustawiony został na poziomie 1,2 krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. Limit wpłat na IKZE w 2018 roku wynosi 5.331,60 zł. A tak prezentowały się maksymalne kwoty od momentu wprowadzenia na rynek IKZE:

Osoby, która zdecydowałyby się w bieżącym roku na wpłatę maksymalnej sumy mogą liczyć na obniżenie PIT o następujące kwoty:

  • 959,69 zł przy 18% skali podatkowej
  • 1013,00 zł przy 19% skali podatkowej
  • 1706,11 zł przy 32% skali podatkowej

IKZE – wypłata oszczędności

Wypłata oszczędności z korzyścią podatkową dla osób oszczędzających w IKZE wymaga nieco więcej cierpliwości niż w przypadku IKE. Środki można podjąć bowiem po ukończeniu 65 lat pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w 5 latach kalendarzowych. Wypłata objęta jest zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 10% od kwoty wypłaty (nie zapominajmy, że osiągaliśmy również korzyści tytułem obniżenia PIT). Środki z IKZE nie są objęte podatkiem od zysków kapitałowych.

Przedterminowa wypłata środków podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych według skali – 18% lub 32%. Warto nadmienić, że w przypadku IKZE nie ma możliwości częściowego pobrania środków. Wypłata oszczędności jednoznaczna jest z likwidacją konta emerytalnego. Nie oznacza to jednak, że nie można założyć kolejnego IKZE. Podobnie jak w przypadku IKE, środki zgromadzone na indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego podlegają dziedziczeniu. Przekazane spadkobiercom pieniądze wolne są od podatku od spadków i darowizn, jednak koniecznie jest uiszczenie 10% zryczałtowanego podatku dochodowego.

IKE czy IKZE – oto jest pytanie

Odpowiedź na to pytanie w dużej mierze zależy od sytuacji finansowo-ekonomicznej osoby planującej zgromadzić kapitał na emeryturę. Osoby o wysokich dochodach mogą założyć IKE i IKZE równocześnie, zwiększając skalę osiąganych korzyści podatkowych. Maksymalne profity w 2018 roku osiągnąć można przeznaczając na konta emerytalne sumę 18 660,60 zł. Nie oszukujmy się – dla większości osób to kwota zaporowa. Dlatego należy zadać sobie pytanie, czy korzyści podatkowe chcemy osiągać jak najszybciej (IKZE), czy zamierzamy spokojnie czekać do sześćdziesiątki (IKE). Szybkie porównanie wariantów ułatwić może poniższa tabela:

 

 

Niebagatelny wpływ na wysokość przyszłej emerytury ma również moment, w którym zdecydujemy się na odkładanie nadwyżek finansowych. Im wcześniej zaczniemy, tym niższe kwoty pozwolą zgromadzić satysfakcjonującą sumę. Przyszłe, a przede wszystkim niepewne zyski są jednak wątpliwą alternatywą dla natychmiastowej, a przede wszystkim przyjemnej i uzależniającej, konsumpcji. Hamulcem może być również niepewność prawa i zasad opisujących działanie IKE i IKZE. Mimo tego warto odkładać środki na najdłuższe wakacje życia – choćby z czysto egoistycznych pobudek.

 

Czytaj też: BIK – zweryfikuj historię kredytową bez wychodzenia z domu

Czytaj też: Oprocentowanie ukryte w skrótach – WIBOR, WIBID, LIBOR i EURIBOR

avatar

Powiązane tematy

Komentarze: